Stare druki

Pierwsza strona nieco zakurzona, zaplamienia i naddarcia końcowych kart (indeks), ostatnia karta z ubytkami marginesów, podklejone naddarcia kilku kart indeksowych. Nowy Testament w tłumaczeniu ks. Jakuba Wujka wyjęty z pierwszego wydania Biblii w jego przekładzie (Kraków 1599). Na pierwszej zachowanej tu karcie początek Ewangelii wg św. Mateusza ("Swięta Iezvsa Christvsa Ewanielia, według Matthęusza") ozdobny szeroką ozdobną bordiurą drzeworytową. "Prace przekładowe i edytorskie ks. Jakuba Wujka należą do największych osiągnięć rodzimego drukarstwa biblijnego i polskiej translatoryki biblijnej [...]. Zawierały przekład piękny językowo w opracowaniu naukowym" (Biblia Polonorum, t. 1, s. 479 (Poz. 2016)).

Ubytek pergaminu na krawędziach jednego tomu, poluzowane nieliczne karty, naddarcia marginesu kilkunastu kart w t. 8, stan ogólny dobry. Siedem (z dziesięciu wydanych) tomów "Biblioteki Braci Polskich" - zbioru najważniejszych ariańskich tekstów teologicznych i filozoficznych. "Po edykcie skazującym braci polskich na banicję, niemal cała czołówka ich elity umysłowej wyjechała do Holandii, spodziewając się znaleźć w tym kraju możliwość kontynuowania pracy pisarsko-wydawniczej. Tu właśnie, na emigracji, głównie z inicjatywy Andrzeja Wiszowatego, przygotowano do druku i wydano w latach 1665-1669 wszystkie wybitniejsze prace braci polskich w monumentalnym dziele 'Bibliotheca Fratrum Polonorum'" (Z. Gołaszewski "Bracia polscy", Toruń 2005, s. 295). "W 1674 roku Biblioteka Braci Polskich trafiła na Indeks ksiąg zakazanych" (Wikipedia).
Zbiór zaw. następujące tomy (numeracja tomów wg napisów na grzbietach):
2. SOCYN Faustus - Operum Tomus Alter Continens ejusdem scripta polemica. Quorum Catalogam versa pagina exhibet. Irenopoli 1656. folio, s. [4], 812, [10] + [karty śródtyt.]
4. CRELLIUS Johannes Frankus - Operum exegeticorum Tomus secundus. [Amstardam?] [b.r.]. folio. s. [4], 327, [50]
5. CRELLIUS Johannes Frankus - Operum exegeticorum Tomus tertius. Contenta sequens pagina exhibet. Omnia hactenus inedita. [oraz] Ad Librum Hugonis Grotii, quem de satosfactione Christi adversus Faustum Socinyum [...] scripsit, responsio. Irenopoli 1656. folio, s. [4], 416, [8]; [14], 234, 34
6. CRELLIUS Johannes Frankus - Operum Tomus quartus scripta ejusdem didactica et polemica complectens. Accesserunt nonnulla antehac inedita [...]. Irenopoli 1656. folio, s. [4], 110, 2, 552, [42]
7. WOLZOGEN Johannes Ludovicus - Opera omnia, Exegetica, didactica et polemica. Quorum seriem versa pagina exhibet. Irenopoli 1656. folio, s. [4], 1038
8. WOLZOGEN Johannis Ludovicus - Operum tomus alter. Complectens reliqua ipsius scripta didactica et polemica. [Tu także  tekst A. Wiszowatedgo]. Irenopoli 1656. folio, s. [2], 356, [2], 132, [8]
9. PRZYPKOWSKI Samuel - Przipcovii Samuelis Equitis Poloni et Consiliarii Electoris Brandeburgici Cogitationes sacrae ad initium euangelii Matthaei et omnes epistolas apostolicas. Nec non tractatus varii argumenti [...]. Eleutheropoli [= Amsterdam] 1692. folio, s. [16], 880, [20].

E. 18, 268. Otarcia okł., reperowane naddarcie górnej części grzbietu, niewielkie zaplamienia wewnątrz. Tom 2 niekompletny: brak pierwszych dwóch kart i końcowej karty tekstu i trzech kart spisu treści. Egzemplarz z biblioteki Emila Zegadłowicza, z jego ekslibrisem autorstwa Ludwika Misky'ego. Na początku dedykacja Adama Naruszewicza do króla i życie Horacjusza tego samego autora.

E.19, 321. Brak szyldzików na grzbiecie, miejscami zabrązowienia kart, brak dwóch tablic. Piecz. bibliot. Wyd. II. Zapiski na wyklejkach (na tylnej podano długość ciąży u klaczy, krowy, owcy i świni). Komplet składał się z 4 tomów wydanych w l. 1795-1802. "Zoologia Kluka stanowiła pierwszą syntezę fauny krajowej, pełniąc również przez długi czas funkcję podręcznika w tym zakresie" (PSB).

E.21, 170. Niewielkie przebarwienia pergaminu, stan dobry. Historia Polski od Lecha do panowania Augusta Mocnego, autorstwa G. Lengnicha, gdańskiego prawnika i historyka. Na stronie tytułowej miedzioryt przedstawiający Orła Białego z rozpostartymi skrzydłami, z łapą wspartą na jabłku królewskim; powyżej korona królewska i oręż. Praca dedykowana Stanisławowi Poniatowskiemu, wojewodzie mazowieckiemu, ojcu późniejszego króla (na karcie dedykacyjnej ozdobna miedziorytowa winieta z herbem Ciołek). "Krytycyzm autora, jego niezależność sądu [...], a także i wartości dydaktyczne określają znaczenie dzieła. Ciekawe światło na sympatie polityczne i postawę historyka, rzucają za to jego opisy rządów Augusta II, w których dyplomatycznie przemilcza niewygodne fakty, stwarzając wyidealizowany obraz całości"  (PSB).

E. 21, 333. Niewielkie ślady zawilgocenia, wyraźniejsze na końcu cz. 1, drobne zaplamienia. Piecz. monogramowa J.R., na grzbiecie tłocz. monogram K.J.R., piecz. parafialna. Do kompletu brak części adwentowej wydanej pt. "Adwent czyli kazania adwentowe" w 1796. Przykładowe tematy kazań: O prawdzie wiary katolickiey przeciw libertynom, O obowiązkach potomstwa ku rodzicom, O nieszczęściach małżeńskich y ich lekarstwach, O obowiązkach panów ku sługom, O pokusach, O snach, O złych towarzystwach, O złym nałogu, O uskramianiu namiętności do uciech, O zgorszeniu, O kłamstwie, O unikaniu lenistwa do pracy i gnuśności, O gniewie, O pysze, O strzeżeniu się mów y pieniów lubieżnych O ięzyku plugamownym.

Drobne miejscowe zabrązowienia papieru, stan dobry. Jedenasty (z dziewiętnastu) tom dzieł G. de Mably'ego (1709-1785) - francuskiego filozofa i pisarza politycznego. Jeszcze przed I rozbiorem przedstawiciele Konfederacji Barskiej zwrócili się do niego i do J. J. Rousseau, aby nakreślili wstępny projekt przyszłej polskiej konstytucji. Były to zaczątki prac nad Konstytucją 3 Maja. Ten tom "Dzieł" w całości poświęcony jest Polsce: "Du Gouvernement et des loix de la Pologne. A M. le Comte Wielhorski" (co zaznaczono na karcie przedtyt.: "Ce volume contient le Traité du gouvernement de Pologne". Tekst powstał w 1781. Poszczególne rozdziały poświęcił autor aktualnej sytuacji w Polsce, Konfederacji Barskiej, reformie prawa, władzy ustawodawczej, roli króla w systemie władzy, sądownictwie, armii i policji, ministerstwie skarbu, liberum veto.

E. 26, 263. Pergamin na grzbiecie wyraźnie pofałdowany, niewielki ubytek narożnika grzbietu, wewnątrz stan dobry. Ekslibris heraldyczny "Amadei Svajer". Piecz. własn. Drugie wydanie (pierwsze ukazało się rok wcześniej) opisu Rzeczypospolitej w serii "republik" publikowanych przez Elzewirów w Lejdzie (ukazało się ich 35). Na sztychowanej stronie tyt. herb królewski Wazów, po bokach dwie postaci: polski szlachcic i litewski rycerz. Kompendium wiedzy o Polsce początku XVII w. i jej historii. Zaw. m.in. fragmenty dawnych kronik, statutów prawnych, opisy krain, obyczajów, m.in. pracę S. Krzysztanowicza "Polonia sive brevis descriptio statuum Regni Poloniae" z 1606. Zapewne dlatego Estreicher kataloguje tę "Republikę" pod hasłem autorskim "Krzysztanowicz".

E. 27, 124. Stan bardzo dobry. A przedniej wyklejce ekslibris heraldyczny Franciszka Potockiego ("Bibliotheque de S. L. M. le Comte François Potocki" z herbem Pilawa), członka Rady Stanu Królestwa Kongresowego w 1830 roku, radcy stanu, Mistrza Obrzędów Dworu Jego Królewskiej i Cesarskiej Mości, prezesa Komisji Wojewódzkiej Województwa Mazowieckiego Królestwa Kongresowego. "Posiadał bardzo bogaty zbiór medali i monet polskich [...], tudzież wielki zbiór starożytności krajowych i zagranicznych i bibliotekę, zawierającą parę tysięcy tomów, która obecnie znajduje się w Wilanowie pod Warszawą" (Wittyg, s. 148). "Carmina" Sarbiewskiego z 1759 to "Nowe, powiększone i poprawione, zbiorowe wydanie łacińskich 'Pieśni' M. K. Sarbiewskiego (1595-1640), polskiego poety neołacińskiego o światowej sławie, jezuity, nadwornego kaznodziei Władysława IV [...]. Niewielkich rozmiarów tomik odznacza się starannością i dbałością o detal. O urodzie wydania decydują liczne winiety, które zdobią kartę tytułową i wyróżniają lub wieńczą poszczególne części zbioru, jak np. przedmowę typografa, żywot autora oraz poszczególne księgi. Ozdobniki oddzielają również poszczególne utwory" (Krasiczyn). Zaw.: Lyricorun libri IV, Liber epodon., Carminum libri VI, Miscellanea libri VII, Epigrammata; całość poprzedzona życiorysem autora.

E. 29, 282. Niewielkie otarcia krawędzi okł., podklejenia pierwszych kart w grzbiecie, egz. dość mocno obcięty przez introligatora (bez szkody dla tekstu). Egzemplarz był własnością Teresy Kickiej (podpis na stronie tyt.), następnie Wiktora Gomulickiego (pieczątka własnościowa tamże), w końcu Emila Zegadłowicza (notatka na przedniej wyklejce i podpis z XII 1920). "Jest to szereg rozmyślań na tematy: kochania Boga, miłości Chrystusowej, dobrodziejstw Boga, o dobrach łaski, jako nas Bóg kocha, o stopniach miłości, o pożytkach z kochania Boga, o chwale którą otrzymują kochający Boga itp. Całość jest charakterystycznym okazem literatury ascetycznej XVII w., mającej swoje główne ognisko w Hiszpanji i stamtąd promieniującej ku Polsce" (Estreicher).

Zaplamienia strony tyt., niewielkie miejscowe zabrązowienia kart. Piecz. własn.: "Ze zbioru Witołda Bartoszewskiego".
W. Bartoszewski (1865-nie przed 1920) - prawnik, publicysta, sekretarz Koła Literacko-Artystycznego we Lwowie i Biblioteki Polskiej w Wiedniu.

Oprawa uszkodzona: ubytki grzbietu, wyraźne otarcia okł., wyklejki pęknięte w grzbiecie, wewnątrz stan dobry. Na przedniej wyklejce stalorytowy ekslibris Michała Jerzego Wandalin-Mniszcha (1742/48-1806) odbity po 1775 "Ex Libris Mich. Comitis Vandalini Mniszech" z orłem podtrzymującym tarczę herbową z godłem Mniszech. Na stronie tyt. podpis jego małżonki Urszuli Marii z domu Zamoyskiej (primo voto Wincentowej Potockiej, siostrzenicy króla Stanisława Poniatowskiego) (1750-1806): "Mniszech née Comtesse Zamoyska".

E. 34, 48. Niewielkie zaplamienia narożnika pierwszych kart, niewielki ślad zawilgocenia krawędzi części kart, stan dobry. Druk dwubarwny czarny i czerwony. Liczne marginalia z epoki. Jeden z najwcześniejszych druków Floriana Unglera, drukarza krakowskiego. Karta tytułowa w drzeworycie; sylwetki św. Wojciecha i św. Stanisława w strojach biskupich, powyżej korona i dwie tarcze herbowe podtrzymywane przez anioły: Orzeł Biały i Pogoń. Pomiędzy figurami świętych herb Ciołek (biskupa płockiego Erazma Ciołka i biskupa przemyskiego Macieja Drzewickiego), nad dolnym marginesem gryf na tarczy herbowej - sygnet Unglera. Na odwrocie całostronicowa kompozycja drzeworytowa przedstawiająca Ostatnią Wieczerzę w rozbudowanej bordiurze roślinnej z herbem Królestwa i herbem Krakowa. Ozdobne inicjały w tekście.
Autorem prezentowanego tu mszału jest J. Burchardus (1450-1506), watykański mistrz ceremonii. Po raz pierwszy dzieło ukazało się w Rzymie w 1498. Podstawą krakowskiego wydania została trzecia edycja z 1508 uzupełniona w znaczącym stopniu przez Stanisława Zaborowskiego (ca 1470-1530), prawnika i gramatyka. Niepodpisana przedmowa precyzuje cel wydania dzieła: "Powstaje tu na tych kapłanów, którzy nie rozumieją sensu czynności liturgicznych [...]; porównuje ich do nierozumnych zwierząt, zwłaszcza do małp, które bezmyślnie naśladują ruchy ludzkie. Stąd potrzeba niniejszego dzieła, zawierającego wykład obrzędów mszy św." (Estreicher). O Unglerze F. Kopera pisał: "Dorobiwszy się własnej drukarni, sprowadził piękne łacińskie czcionki, druk miał jasny i czysty, papier wyborny, korrektę pilną i staranną. Wkrótce też zakład jego był pierwszym w Krakowie i całej Polsce" (F. Kopera "Spis druków epoki jagiellońskiej", Kr. 1900, szp. 45).