Nowa sztuka, nowa literatura

Rypson I 7-8; Rypson II 34; SPKL 100; Peiper 492; ZPW 244; Straus 136. Okł. lekko otarte, zabrązowienia górnej części wyklejek, niewielkie zaplamienia wewnątrz. Podpis autora i data III 1921. Przednia okł. brosz. naklejona na przednią wyklejkę, tylnej okł. brosz. brak. Debiut poetycki T. Czyżewskiego. Przedmowa Leona Chwistka i Jerzego Hulewicza. Autorska okładka i rysunki w tekście. "W 'Zielonym oku' Czyżewskiego widać chyba najbardziej skuteczność lekcji 'uwalniania' słów i typografii udzielonej przez Marinettiego; już karta tytułowa tomu sygnalizuje czytelnikowi dynamikę treści ('elektryczne wizje'!) - środkowa część tytułu biegnie po przekątnej strony. W kolejnych wierszach Czyżewski stosował bogaty zestaw czcionek, różne kroje i wielkości pisma, zbitki literowe pozbawione znaczenia, jak w poezji dadaistów. Okładka została wydrukowana na niebiesko na oranżowym tle i charakteryzuje się symultanizmem elementów graficznych i literniczych. Oprócz rozwiązań czysto typograficznych poeta wprowadzał graficzne elementy składu drukarskiego, np. dłoń ze wskazującym palcem" (Rypson II, s. 30-31). Nieczęste.

Papier pożółkły, poza tym stan dobry. Pismo - jedno z najważniejszych periodyków polskiej awangardy międzywojennej - ukazywało się w l. 1927-1928, wydano 8 numerów, nr. 2 i 3 łączone, nr 6 został skonfiskowany. Cztery pierwsze numery redagował M. Szczuka, po jego tragicznej śmierci kierowanie pismem przejęła Teresa Żarnowerówna, ostatnie dwa numery opracował Witold Wandurski. Ten numer zaw. m.in. A. Stawar "Kryzys prozy", "Rodczenko w Paryżu. Z listów do domu", M. Szczuka "Pozgonne suprematyzmu", rysunki architektoniczne M. Szczuki i T. Żarnowerówny, zdjęcia ze Sceny Robotniczej w Łodzi, W. Wandurski "O źródłach zatrutych, skorpionach literackich [...]". Kompletny numer 2-3 "Dźwigni" pojawia się w handlu aukcyjnym po raz pierwszy od 30 lat (brak danych wcześniejszych). Rzadkie!

ZPW 204; Rypson I 29; Druk funkc. 1; Strzemiński 100 IV.A.1. Skrajne karty podklejone w grzbiecie, papier pożółkły; stan ogólny dobry. Na s. 13 odręczny dopisek "Patrz s. 14", na następnych dwóch stronach odręcznie skorygowano błąd w paginacji.
Niezwykle rzadki katalog będący "pierwszą publikacją opartą o suprematystyczny rodzaj kompozycji" (Rypson I, s. 48) i "pierwszym w Polsce przykładem druku funkcjonalnego" (J. Sowiński "Typografia polskiej awangardy" w: "Studia o Książce", t, 18, Wr. 1989, s. 270). Katalog zawiera dwustronicowy wykaz prezentowanych prac i wypowiedzi teoretyczne Witolda Kajruksztisa, Karola Kryńskiego, Mieczysława Szczuki, Władysława Strzemińskiego i Teresy Żarnowerówny. Każdy z autorów osobiście opracował graficznie swój tekst. Kompozycję okładkową przypisuje się W. Strzemińskiemu lub W. Kajruksztosowi, uznaje się także współautorstwo obu tych artystów. "Do opracowania typograficznego tego wydawnictwa użyto różnych linii, prostokątów, kwadratów, kropek w ten sposób, że tworzą one formy dynamiczne, rozczłonkowujące płaszczyzny poszczególnych stron, na których teksty ułożono asymetrycznie" (Sowiński op. cit., s. 271). "Katalog stał się okazją do manifestacji poglądów, uściślenia stanowiska młodych artystów wobec ówczesnej sytuacji w sztuce, przeciwstawieniem się futurystycznemu rozszarpywaniu formy - dążeniem do odnalezienia pierwiastków konstrukcyjnych dzieła sztuki" (J. Zagrodzki "Drukarstwo nowoczesne w kręgu W. Strzemińskiego" w: "Druk funkcjonalny", Łódź 1975, s. 9). Jedna z najważniejszych publikacji polskiej międzywojennej awangardy artystycznej.
Wystawa Nowej Sztuki - "ekspozycja uznana za pierwsze wspólne wystąpienie artystów reprezentujących 'nową sztukę' została otwarta 20 marca 1923 roku w Wilnie, w halu kino-teatru 'Corso' [...]. Inicjatorami wystawy 'Nowej Sztuki' byli mieszkający od niedawna w Wilnie Witold Kajruksztis i Władysław Strzemiński [...]. Wystawa była pokazem prac siedmiu artystów: z Wilna - Kajruksztisa, Puciatyckiej, Strzemińskiego, i z Warszawy - Kryńskiego, Szczuki, Stażewskiego, Żarnowerówny [...]. Obok obrazów, rysunków, grafik, układów typograficznych, projektów scenografii pokazane były rzeźby: projekty pomników, konstrukcji przestrzennych, a także jedna makieta architektoniczna" (A. Turowski "Budowniczowie świata", Kr. 2000, s. 61-62). Wystawa była także "pierwszym nieoficjalnym jeszcze wystąpieniem grupy 'Blok'" (Zagrodzki op. cit., s. 9). "Wystawa ta miała ogromne znaczenie w strategii rodzącego się nurtu. Uzupełnienie zestawu prezentowanych obrazów innymi dokumentami życia artystycznego, wprowadzenie określonych haseł, a wreszcie rozbudowany w tekście katalogu program artystyczny - był sposobem narzucania pożądanego typu odbioru artystycznego ich dzieł" (A. Turowski "Konstruktywizm polski", Wr. 1981, s. 50; tamże na s. 43-50 szczegółowe omówienie wystawy). Inny egzemplarz tego katalogu został sprzedany w 2015 na 112. aukcji "Rara Avis" za 130.000 zł (z opłatą organizacyjną 139.100 zł), tym samym "Katalog Wystawy Nowej Sztuki" jest najdrożej sprzedaną na aukcji polską książką dwudziestowieczną.

Okł. nieco otarte, częściowo zabrązowione, załamania narożnika przedniej okł., niewielkie naddarcia krawędzi okł., wewnątrz stan dobry. Odręczna dedykacja autora dla Józefa Jaremy z apelem: "Wezwanie na linję! bijmy idjotów!" (dedykacja z 1933), wyraźne nawiązanie do wydawanego przez Kurka awangardowego czasopisma "Linia". Wydano 270 egz., ten nr 181, z podpisem autora. Pierwsze wydanie ukazało się w 1926 nakładem "Zwrotnicy" (de facto kosztem autora). Kurek tak pisał o swojej powieści: "Pierwsza moja książka prozą - narobiła trochę wrzawy w Krakowie. Była bowiem dosłownie chronique scandaleuse. Wszystkiego raptem czterdzieści osiem stron, namiętna fuga liryczna połączona z reporterką. Młody dziennikarz staje na głowie i wmawia w ludzi, że to najwygodniejsza dla niego pozycja. Duży posmak zgorszenia, duże kontrasty. Obok rozbuchanej fantazji (bohater mój zabija na biegunie Amundsena!) - partie pisane w duchu 'nowej rzeczowości' [...]. W powieści obok bohaterów fikcyjnych występują osoby autentyczne pod autentycznymi nazwiskami" (J. Kurek "Mój Kraków", Kr. 1978, s. 153-154). Powieść, jak przyznawał Kurek, miała charakter scenariusza filmowego. Znaczna część akcji dzieje się w kinie, świat realny miesza się tu z rzeczywistością przedstawioną na ekranie. 'Andrzej Panik', choć skromny objętościowo, przywoływany jest często przez krytyków, jako przykład oddziaływania technik filmowych na literaturę.

Czas. BJ 5, 225. Otarcia okł., dwie karty luzem, poza tym wewnątrz stan dobry. Pierwszy i jedyny numer pisma wydawanego przez grono studentów Wydz. Sztuki USB. Dwubarwna okładka w linorycie Zygmunta Kowalskiego, ten sam artysta wykonał dwa linoryty umieszczone wewnątrz numeru: "Chrystus" (ręcznie kolorowany przez autora) i "Anioł", oba sygnowane ołówkiem przez artystę. Zaw. m.in.: Nasza forma (artykuł programowy Cechu św. Łukasza), O malarstwie i technikach malarstwa ściennego, Znaczenie materjału i narzędzia w rzeźbie, Nasze tkactwo, Stosunek sztuk plastycznych do muzyki, Kilka myśli o formie teatralnej, Szopka akademicka. Nieczęste.

Przednia okł. nieco zakurzona, grzbiet i tylna okł. obce, załamania dwóch końcowych kart. Egz. nieobcięty. Książka zgrupowała rozrzucone po periodykach artykuły, dając czytelnikom możliwość całościowego spojrzenia na myśl programową autora. Scaliła idee przewodnie nowej literatury stając się „biblią awangardy”. Tom pomieścił 56 tekstów powstałych w latach 1922-1929. Niemal wszystkie były wcześniej publikowane, źródło przedruku podawał autor każdorazowo pod tekstem. Wyjątek stanowiły zaledwie dwa drukowane po raz pierwszy artykuły (Rozbijanie tworzydeł i Komizm, dowcip, metafora), napisane specjalnie dla tego tomu Zakończenie oraz autorskie Dopiski do czterech artykułów. Na przedniej okł. anonimowa kompozycja typograficzna (przypisywana przez niektórych badaczy K. Podsadeckiemu). Zaw. m.in.: Miasto, masa, maszyna, Metafora teraźniejszości, Droga rymu, Sztuka a proletarjat, Futuryzm, W Bauhausie, Czysta forma w teatrze, Nowe formy w drukarstwie, Po pierwszym zeszycie Zwrotnicy.